Нийгмийн хамгааллын бодлогын судалгааны сектор



НИЙГМИЙН ХАМГААЛЛЫН БОДЛОГЫН ЧИГЛЭЛЭЭР
 

Нийгмийн хамгааллын бодлого, нийгмийн халамжийн хөтөлбөрүүдийн нөлөөллийн шинжилгээ, нийгмийн хамгааллын хөтөлбөр хэрэгжүүлэхийн тулд хүн амын ерөнхий хэв маяг, холбоог тогтоох, урьдчилан таамаглал хийх, төрөлжүүлэн судалж, шинэчлэх, олон нийтийн санаа бодлыг гаргах, түүндээ үндэслэн цаашдын бодлого, хөтөлбөр, үйл ажиллагаа төлөвлөх зорилгоор хийдэг.

Хийгдсэн судалгаа, шинжилгээний ажлууд:

Тэтгэврийн даатгалын сангийн актуар тооцоолол:

Жайка төслийн хүрээнд шинжилгээний багтай хамтран Монгол Улсын хүн амын тоог насаар, 1 жилийн давтамжтайгаар 2100 он хүртэл тооцсон. Улмаар, тэтгэвэр авагчид, даатгуулагчдын тоог хэд хэдэн хувилбаруудаар симуляци хийн тооцоолж, тэтгэвэр, нийгмийн даатгалын сангийн хөрөнгийн тооцооллыг хийснээр цаашид тэтгэвэр, тэтгэмжийн бодлого, сангийн хөрөнгийг зөв зохистой удирдах бодлогыг урьдчилан харах бололцоотой болж байгаа юм. Актуар тооцооллоор жил бүрийн тэтгэвэр авах хүний тоо, даатгуулагчдын тоо, сангийн хөрөнгийн тооцооллыг 2100 он хүртэл хийсэн.



Нийгмийн халамжийн зарим хөтөлбөрийн нөлөөллийн шинжилгээ

Ахмад настан, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэн, хүүхдэд олгох ортопед болон тусгай хэрэгслийн үнийн хөнгөлөлтийн үйлчилгээ

Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын судалгааны институт нь нийгмийн халамжийн үйлчилгээний хэрэгжилт, түүний үр нөлөөг судлах, үйлчилгээг сайжруулах санал, зөвлөмж боловсруулах зорилго бүхий судалгааг тогтмол хийдэг билээ. Бид энэ удаад ахмад настны тухай хуулийн 8.1.1-д зааснаар сонсох, харах эрхтний ортопед тусгай хэрэгсэл худалдан авсан болон дотоотод хийлгэсэн зардлын үнийг таван жилд нэг удаа нийгмийн халамжийн сангаас нөхөн олгох, хөгжлийн бэрхшээлтэй хүний эрхийн тухай хуулийн 26.1.4-д зааснаар 18 хүртэлх насны хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхэд, түүнчлэн үйлдвэрлэлийн осол, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчний даатгалын сангаас протез хийлгэх, сэргээн засалттай холбогдсон хөнгөлөлт авах эрх үүсээгүй, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэний дотоодод хийлгэсэн болон худалдан авсан ортопед, тусгай хэрэгслийн үнийг гурван жил тутам нэг удаа 100 хувь нөхөн олгох үйлчилгээний хэрэгжилт, үр нөлөөг судлах, санал зөвлөмж боловсруулах ажлын хүрээнд “Нийгмийн халамжийн зарим хөтөлбөрийн хэрэгжилтийн үнэлгээ – Ахмад настан, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэн, хүүхдэд олгох ортопед болон тусгай хэрэгслийн үнийн хөнгөлөлт” судалгааг батлагдсан удирдамжийн дагуу гүйцэтгэн үр дүнгийн тайланг хийж танилцуулсан.

Судалгааны зарим үр дүнгээс:

2018 оны жилийн эцсийн байдлаар ортопед, тусгай хэрэгслийн үнийн хөнгөлөлтийн үйлчилгээнд нийт 48 193 иргэн хамрагдаж өмнөх оноос 13 086 иргэнээр нэмэгдсэн байна. Нийт хамрагдсан иргэдийн 75.5 хувийг ахмад настан эзэлж байна. Өмнөх жилтэй харьцуулвал үйлчилгээнд хамрагдсан ахмад настан огцом нэмэгдсэн байна. 2019 оны хагас жилийн урьдчилсан гүйцэтгэлээр нийт хамрагдсан иргэдийн 80.9 хувь нь ахмад настан байна.

Ахмад настнуудын хамгийн их авсан хэрэгслийн 39.4 хувийг өвдгөвч, нурууны ширэн хамгаалалт, гар таяг эзэлж байгаа бол ХБИ-ийн хамгийн их авсан хэрэгслийн 15.4 хувийг өвдгөвч, нурууны ширэн хамгаалалт, гар таяг эзэлж байна.

Үйлчилгээнд хамрагдсан иргэд үйлчилгээний талаарх мэдээлэл муу байна. Энэ нь хөдөө орон нутагт түлхүү ажиглагдаж байсан. Орон нутагт үйл ажиллагаа явуулдаг байгууллагад байгаа тусгай хэрэгслээс өөр тусгай хэрэгслийн талаар мэдээлэлгүй, хаанаас авж болох, юунд ашигладаг талаар мэдэхгүй байна.



Ахмад настанд амралт, сувиллын газарт амрах эрхийн бичгийг жилд нэг удаа хөнгөлөлттэй үнээр олгох үйлчилгээ

Ахмад настны эрүүл мэнд, нийгмийн хамгаалал, амьжиргааг дэмжих арга хэмжээний нэг нь “Ахмад настанд амралт, сувиллын газарт амрах эрхийн бичгийг жилд нэг удаа хөнгөлөлттэй үнээр олгох” үйлчилгээ юм. 2014 оноос хойш уг үйлчилгээнд хамрагдагсдын тоо тасралтгүй өсч байна. Монгол улсад 2019 оны байдлаар нийт 294.1 мянган ахмад настан байгаагийн 117.5 мянга эрэгтэй, 176.6 мянган эмэгтэй байгаа бөгөөд ахмад настны тухай хуулиар тэдний амьжиргааг дэмжих, нийгмийн хамгааллыг сайжруулахад төрөөс дэмжлэг үзүүлсээр ирсэн. Үүний нэг нь ахмад настанд амралт, сувиллын газарт амрах эрхийн бичгийг жилд нэг удаа хөнгөлттэй үнээр олгох гэж заасны дагуу 2019 оны 12 сарын сүүлийн байдлаар 53.8 мянган ахмад настанд 8.634.305.1 төгрөгийн үйлчилгээ үзүүлсэн байна. Иймд уг үйлчилгээний талаар иргэдийн санал бодол, хэрэгжилтийн үеийн хүндрэл бэрхшээл, хөтөлбөрийн үр нөлөө зорилтот бүлэгтээ хүрч чадаж байгаа эсэхийг судлах шаардлагын үүднээс энэхүү судалгааг хийж гүйцэтгээд байна.

Судалгааны зарим үр дүнгээс:

2019 оны жилийн эцсийн байдлаар ахмад настанд амралт, сувиллын газарт амрах эрхийн бичгийг жилд нэг удаа хөнгөлөлттэй үнээр олгох үйлчилгээнд нийт 53 677 ахмад настан хамрагдаж өмнөх оноос 2 720 (5.06%) ахмад настнаар нэмэгдсэн байна.

Амралт сувиллын газар хөнгөлттэй үнээр үйлчлүүлэх нь ахмад настнуудын хувьд маш чухал үйлчилгээнүүдийн нэг юм. Уг үйлчилгээнд хамрагдсанаар ахмад настнуудын эрүүл мэнд, болоод бие бялдрыг сайжруулах чухал ач холбогдолтой хэмээн судалгаанд хамрагдсан ахмадууд, үйлчилгээг хэрэгжүүлэгч нар үзэж байна.

Ахмад настанд амралт, сувиллын газарт амрах эрхийн бичгийг жилд нэг удаа хөнгөлттэй үнээр олгох үйлчилгээ”-нд хамрагдаагүй ахмадууд тус үйлчилгээний талаар урьд өмнө нь сонсож байсан боловч өөрсдөө хамрагдах хүсэл сонирхол бага, үйлчилгээний талаарх мэдээлэл дутмаг, цаг зав гарахгүй байх, эрүүл мэнд гэр бүлийн байдал, санхүүгийн бэрхшээл зэргээс хөнгөлөлтөд хамрагдаж чадахгүй байх нь амралт сувиллын газраар үйлчлүүлдэггүй гол шалтгаан болж байна.



Хүүхдийн мөнгөн тэтгэмж үйлчилгээний үр нөлөөг тодорхойлох судалгаа

Манай улсын хувьд 2018 оны төсвийн хүлээгдэж буй гүйцэтгэлээр эдийн засаг сэргэж, тогтворжих төлөв байдал харагдаж байна. 2018 оны байдлаар Монгол улсын 0-18 насны нийт хүүхдийн тоо 1 172 870 байгаа ба 912 000 хүүхдийг “Хүүхдийн мөнгөн тэтгэмж”-д хамруулж 209.2 тэрбум төгрөг зарцуулсан байна.

“FEALAC-ийн гишүүн орнуудын Тэгш бус байдлыг үр дүнтэйгээр бууруулах хэнийг ч үлдээхгүй шинэлэг бодлого боловсруулах” төслийн хүрээнд Монгол улсад тэгш бус байдлыг үр дүнтэй бууруулсан “Хүүхдийн мөнгө хөтөлбөр”-ийн бодлогыг гүнзгийрүүлэн судалж, цаашид хөгжүүлэхийн тулд тус хөтөлбөрийн үр дүнтэй хэрэгжсэн амжилтын хүчин зүйл, үүсч буй хүндрэл бэрхшээлийг тодорхойлох, сайжруулах арга замыг боловсруулах, сайн туршлагыг түгээх хэрэгцээ шаардлага үүсч байна.

Энэхүү судалгаа нь United Nations Economic and Social Commission of Asia and the Pacific (UNESCAP) захиалгаар хийгдсэн бөгөөд Angkor Research and Consulting Limited байгууллагын удирдлага дор ХНХСИ-ийн НХБСС хариуцан ажилласан.

Судалгааны зарим үр дүнгээс:

Тэтгэмжийн хүрэлцээний хувьд хамрагдаад удаагүй байгаа иргэд сард 20,000 төгрөг(ойролцоогоор 7 доллар) байхад түүний ач холбогдолыг санал нэгтэйгээр хүлээн зөвшөөрсөн боловч энэ нь тийм өндөр биш байна. Гэсэн хэдий ч тэтгэмж нь олон өрхөд хүүхдийнхээ хэрэгцээг хангахад чухал хувь нэмэр оруулсан юм. Удаан хамрагдсан иргэдийн дунд сэтгэл ханамж өндөр байсан боловч инфляцитай холбоогүй тул цаг хугацаа өнгөрөх тусам хамаарал багатай болсон.



Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын салбарын статистик эмхэтгэл

Монгол Улсын хүн ам, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын салбарын үндсэн үзүүлэлтийн эмхэтгэлийг өмнөх 5 жилийн үзүүлэлттэй харьцуулан 2017-2019 онуудын дарааллаар 3 жил гаргаад байна. Энэхүү эмхэтгэлээс 2014-2019 оны хүн ам, хөдөлмөрийн талаарх үндсэн үзүүлэлт, Нийгмийн даатгал, халамжийн хууль, тогтоомжийн хүрээнд үзүүлсэн үйлчилгээнд хамрагдсан хүн, зарцуулсан хөрөнгийн талаарх дэлгэрэнгүй мэдээллийг авахаас гадна аймаг, дүүрэг, бүс, улсын дүнгээр мэдээллийг эмхэтгэн, англи хэлээр ашиглах боломжийг бүрдүүллээ. Бид энэхүү "Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын салбарын статистик" эмхэтгэлийг жил бүрийн шинэ тоо мэдээллээр баяжуулан хүргэх ба та бүхэн өөрсдийн үйл ажиллагаандаа ашиглахын зэрэгцээ санал хүсэлтээ бидэнд илгээж, хамтран ажиллахыг хүсье.


 

БОДИТ СУДАЛГАА ОНОВЧТОЙ БОДЛОГО